Personaliteti më piktoresk në Europë! Ja si na përshkruante “National Geographic” në nëntor 1912

“As rrahjet me thupra, as arma, as topi, as mërgimi, as burgimi, as edhe vetë vdekja nuk i tund nga vendi”.

Folësi ishte një shqiptar i ri në moshë që një pjesë të shkollës e kishte bërë në SHBA. Ai është rikthyer tani në vendin e tij, ku po punon me zell të madh. Është një prej të paktëve njerëz të arsimuar në Shqipëri, por synon që brezi i ardhshëm të mos i numërojë me gishta burrat dhe gratë e arsimuara të Shqipërisë.

Fjalët e përmendura më sipër u paraprinë prej këtyre:

“Për momentin, nga veriu në jug dhe nga lindja në perëndim të Shqipërisë, të gjithë klasat e njerëzve – muslimanë dhe të krishterë qofshin – kanë një dëshirë, pothuajse një pasion për arsimin kombëtar. Të gjithë ata e kuptojnë që, ashtu sikurse në të kaluarën shpata ishte simbol i fuqisë, sot arsimi është perëndesha e fuqisë, dhe ata do të arsimohen, pavarësisht persekutimit”.

Shqiptarët janë vetëdijësuar për nevojën që kanë për qytetërimin dhe progresin perëndimor. Por, që nga dita e parë e miratimit të Kushtetutës së re otomane, turqit e rinj ishin të vendosur që qytetërimi duhej të vinte tek shqiptarët, vetëm pasi të kishte kaluar në një sitë turke dhe mohamedane. Ky program nuk mund të pranohej nga shqiptarët, edhe sikur turqit e rinj të kishin qenë në gjendje ta vinin në zbatim.

Shqiptari është europian: për më shumë se dy mijë vjet ka jetuar atje ku jeton tani – në fortesat e Epirit dhe Ilirisë, përtej Adriatikut paralel me thembrën e Italisë.

Në fillim të shekullit të nëntëmbëdhjetë, shqiptarët u përzienë me fqinjët e tyre jugorë, grekët dhe ishin shtylla kurrizore e luftës për pavarësinë e Greqisë. Bashkatdhetarët e Marko Boçarit emigruan të gjithë në Cefaloni, në brigjet e Greqisë, por afro 2 milionë shqiptarë më të pafatë jetojnë tashmë nën sundimin turk.

Gjatë 125 viteve para zbulimit të Amerikës, republika krenare e Venecias kishte një supremaci dashamirëse mbi qytetet shqiptarë të bregdetit dhe kështu që e vonoi me një shekull dominimin turk.

Me rënien e Skutarit në Shqipëri dhe dëbimin e venecianëve nga turqit në vitin 1748, këta të fundit filluan sundimin e tyre– shekuj të tërë mashtrimi, bese të thyer dhe mizorie.

Rezultati i sundimit turk mund të përmblidhet me zhytjen më thellë të shqiptarëve në varfëri, supersticion, dhe etje për gjak, për shkak të terrenit pjellor që garantonin historia malore dhe tiparet primitivë.

Përgjatë dy mijëvjeçarëve, valët dhe impulset e progresit nuk e kanë arritur shqiptarin, ose e kanë anashkaluar, duke e lënë të paprekur.

national geographics

Kopertina e National Geographic e Nëntorit 1912, ku është botuar reportazhi për shqiptarët

Hakmarrja praktikohet ende

Sot, ashtu si në të kaluarën, është e vërtetë që një në pesë malësorë flijohen prej hakmarrjes së tmerrshme, që vetëm qytetërimi mund ta çrrënjosë nga jeta e shqiptarit. Të qëllosh një person, edhe tinëz, është çështje e marrjes së gjakut. Asgjë tjetër nuk mund ta kthejë nderin e plagosur. Nëse nuk vritet vetë vrasësi, atëherë një prej të afërmve duhet të jetë viktima, e kështu nis zinxhiri i pafund. Kur hakmarrja ka shkuar shumë larg, mund të blihet nëse ke para të mjaftueshme, ose mund të ndalet përmes disa prej kompleksiteteve të kodit të shqiptarit.

Askush nuk duhet të flasë për shqiptarin si njeri pa ligje. Ai zbaton në mënyrë skrupuloze atë që njeh dhe pranon: por, këta janë ligjet që i kanë dhënë natyra dhe zakonet, si dhe natyra e paraardhësve të tij shekuj më parë, të “kodifikuar” disi në shekullin 15, ndonëse edhe sot e kësaj dite nuk janë hedhur asnjëherë në letër.

Disa prej rregullave të çuditshëm që udhëheqin jetën e tij janë: Persona që e kanë prejardhjen nga një stërgjysh i përbashkët mashkull, përmes linjës mashkullore, e konsiderojnë njëri-tjetrin vëllezër, ose vëlla e motër, e si pasoja martesa brenda fisit përjashtohet. Të rinjtë mund të betohen për vëllazëri, dhe kjo krijon një marrëdhënie që i nënshtron të dy, bashkë me pasardhësit e tyre të disa brezave, para të njëjtëve ligjeve martesorë që rregullojnë edhe lidhjet e gjakut.

Personat që kanë të njëjtin kumbar nuk mund të martohen, dhe ka dy lloj kumbarësh: ai i pagëzimit dhe ai i flokut. Kur një fëmijë, vajzë apo djalë, mbush 2 vjeç, flokët e tij që deri atë çast nuk janë prekur prej gërshërëve, priten me ceremoni. Prerjen e kryen kumbari, që më pas, nëse fëmija është i krishterë lë nga një tufë flokësh për secilën majë të busullës duke krijuar një kryq. Nëse është mysliman, tri tufa për të formuar një trekëndësh. Në rastin e hakmarrjes, burri nuk duhet prekur nëse shoqërohet nga një fëmijë apo një grua.

Personalitet i pathyeshëm

Sot, shqiptari është personaliteti më piktoresk në Europë. Megjithatë, po aq interesante sa tiparet e tij, është edhe e ardhmja e tij politike. Kohët e fundit është shfaqur vetëdija kombëtare shqiptare që refuzon të shtypet. Nën qeverisjen jonormale të turqve, racat e ndryshme të krishtera të Perandorisë, si armenët otomanë, bullgarët otomanë dhe grekët otomanë, kanë secila ekzistencën e tyre kombëtare, një shtet brenda shtetit, ndonëse gjithmonë të nënshtruar vullnetit të turqve.

Shqiptarët, ndonëse në përgjithësi kanë zhvilluar një lloj besnikërie myslimane që u jep një pothuajse solidaritet me turqit, janë të vendosur që të kenë edhe ata një entitet kombëtar.

Ndonëse janë të mallkuar me prapambetjen që ka shoqëruar pak a shumë kudo besimin mohamedian, liderët e tyre e kuptojnë se nuk janë një racë orientale, por perëndimore. Se tiparet e tyre turko-mohamedianë janë një lustër, dhe se do të mjaftojë një brez me arsimin e duhur për të bërë kërcimin e madh përpara dhe për të zënë vendin e tyre mes racave të qytetëruara të gadishullit të Ballkanit.

Jo i papajtueshëm me nacionalizmin e ri shqiptar – madje mund të jetë arsyeja e tij – është fakti që shqiptari është një prej anëtarëve më individualistë të racës njerëzore.

Po të mos kish qenë i tillë, ai do e kishte humbur shumë kohë më parë identitetin e tij, duke u shkrirë me popujt e ndryshëm që përgjatë kohërave u kanë ardhur rrotull maleve shqiptare. Pavarësisht sulmeve të vazhdueshëm të romakëve, gotëve, serbëve dhe bullgarëve dhe 350 viteve dominim të Turqisë, shqiptari e ka ruajtur individualitetin e tij të pathyeshëm.

Crispi, burri i shtetit italian ka qenë me prejardhje shqiptare. Ai ishte pjesëtar i kolonisë së madhe të shqiptarëve në Sicili dhe Italinë e jugut, paraardhësit e të cilit, afro njëqind mijë, emigruan kur Turqia pushtoi Shqipërinë. Edhe sot e kësaj dite, shqiptarët e Italisë e ruajnë prejardhjen e tyre.

Mosgatishmëria ose paaftësia e shqiptarëve për të ndryshuar individualitetin e tyre reflektohet tragjikisht në ekzistencën e vazhdueshme të sistemit fisnor shqiptar dhe grindjet e përhershme mes fiseve. Si rezultat, Shqipëria nuk ka mundur të paraqesë një front të bashkuar kundër një armiku të përbashkët.

Vetëm një hero i madh bashkues kombëtar ka dalë për shqiptarët – Skënderbeu.

Ai vdiq në vitin 1467, pasi fitoi 21 beteja kundër turqve. Vdekja e tij e la Shqipërinë pa udhëheqës, dhe shqiptarët trima që nuk njihnin besnikëri apo ligj tjetër përtej atij të familjes dhe klanit, ranë në sundimin e Mehmetit II, pushtues i Kostandinopojës. Mehmeti mundi t’i shtypte, por jo t’i nënshtronte shqiptarët. As edhe sulltanët e mëvonshëm nuk kanë arritur ta plotësojnë këtë dëshirë të madhe.

Më e mira që mund të bënin ishte t’i bënin për vete, dhe deri në ditën e fundit të tiranisë së Abdyl Hamitit, shqiptarët trajtoheshin si popull i veçantë. Hamiti ua bleu besnikërinë duke mos u vënë taksa, duke frenuar rekrutimin ushtarak dhe duke përzgjedhur më të mirët e këtyre malësorëve të ashpër si truprojat e tij personale.

Turqit e rinj ishin të pamëshirshëm

Kur pas vitit 1908, turqit e rinj kishin miratuar Kushtetutën e tyre dhe po përpiqeshin me shumë mundime të vinin rregull në Perandorinë otomane, trajtimi i Shqipërisë ishte një prej problemeve më delikatë. Duhej të ishte bërë më me kujdes.

Përmes një trajtimi delikat, përmbushjes së premtimeve dhe shfaqjes se një simpatie të drejtë për aspiratat e një race injorante por shumë të zotë, turqit e rinj do të kishin qenë në gjendje të ngrinin dhe forconin në provincën e Shqipërisë një barrierë të padepërtueshme ndaj agresionit europian.

Në vend të kësaj, ata kanë ndjekur një rrugë që është përshkruar siç duhet nga korrespondenti në Kostandinopojë i “Times”-it të Londrës, si politika e rulit me avull. Duke injoruar këshillat e çdo politikani me përvojë, turqit e rinj nxituan t’i “trajtonin” shqiptarët njësoj si fshatarët injorantë turq në Azinë e Vogël. Asnjë strategji tjetër nuk do të kish qenë më e pavend dhe më e destinuar të dështonte.

Shenjat e para te nje kundershtimi u dhane që ne vjeshtën e vitit 1909, por duhej të vinte pranvera e vitit 1910 që një revoltë të merrte përmasa serioze. Në 5 prill të atij viti, shqiptarët myslimanë të skajit verilindor të Shqipërisë rrëmbyen armët kundër qeverisë. Për pak ditë rebelët mbajtën Kaçanikun, por 50 mijë trupa turke u dërguan menjëherë në rajon dhe lëvizja u shtyp. Ajo pati një karakter lokal dhe nuk kishte organizim. Shqipëria si e tërë nuk ishte qëllimi i saj.

Megjithatë, turqit e rinj menduan se kishte ardhur koha t’u jepnin një mësim shqiptarëve të pabindur. Trupat që ishin mbledhur për të shtypur kryengritjen marshuan nëpër Shqipëri. Një divizion shkoi në perëndim, në Shkodër. Ata përshkuan rrugë malore që për breza të tërë ishin mbyllur për këdo që udhëtonte i shoqëruar nga një ushtar turk, sepse shqiptarëve nuk u pëlqente uniforma e autoritetit turk. Por tani malësorët, të zënë në befasi, do të çarmatoseshin.

Pas shtypjes që kishin pësuar sivëllezërit e tyre, më të paktë në numër dhe të gjendur përballë automatikëve – një tmerr i pazakontë për shqiptarët e thjeshtë – nuk kishte shpresë për rezistencë. Armët e tyre – krenaria dhe zotërimet – iu morën, dhe shqiptarëve iu “dha një mësim” mizor. Një tjetër divizion i forcave turke marshoi në jug dhe penetroi në luginat paqësore të Shqipërisë.

Në Elbasan, udhëheqësit intelektualë të Shqipërisë së Re kishin hapur një shkollë normale. Ata po përpiqeshin të përgatisnin shqiptarët që të bëheshin mësues të bashkatdhetarëve të tyre injorantë në të gjithë vendin. Përdornin gjuhën shqipe dhe, sipas votimit të një kongresi shqiptar të një viti më herët, e shkruanin këtë gjuhë – një gjuhë europiane – me shkronja latine.

Nën Abdul Hamitin, çdo përpjekje për të shkruajtur apo dhënë mësim në gjuhën shqipe ishte shtypur. Vetëm në shkollat e misioneve austriakë dhe italianë në veri të Shqipërisë, ku ofrohej propaganda austriake dhe italiane, dhe jashtë survejimit të Sulltanit, kishte qenë e mundur që shqiptarët të studionin në gjuhën e tyre.

Sa për një alfabet, politikanët austriakë që mbështesin punën misionare të priftërinjve austriakë dhe nuk pushojnë asnjëherë së çuari përpara skemat austriake, shihnin me dyshim nga një e ardhme për Shqipërinë, liderët e të cilës të mësuar në Itali apo Austri do të bashkoheshin nga një gjuhë dhe alfabet i përbashkët. Kështu u krijua një alfabet i gjatë dhe iu ofrua fëmijëve në shkollat e misioneve austriakë.

Kjo do të ndihmonte për të krijuar të çara për të ardhmen, kur Austria shpresonte që do të trashëgonte këtë tokë dhe do të kishte të nevojshme të përdorte tiraninë e saj dinake për të austrianizuar shqiptarin.

Shkolla normale e Elbasanit, me alfabetin e saj latin dhe e çliruar prej propagandës së huaj ishte një rreze drite në errësirën e Shqipërisë. Ajo nuk kishte ndarje fetare – myslimanët dhe të krishterët ishin vëllezër pa dallim. Themeluesit kishin vetëm një qëllim, lartësimin e racës shqiptare. Ata nuk ishin revolucionarë në kuptimin politik të fjalës. Ata donin të bashkëpunonin me qeverinë e turqve të rinj, dhe vetëm kërkonin që zbatimi i kushtetutës së re të kishte diçka të përbashkët me premtimet e saj themelorë.

Por kur ushtarët turq erdhën në Elbasan në verën e vitit 1910, u shpall gjendja e jashtëzakonshme. Të gjithë ata që shiheshin se kishin lidhje me shkollën normale apo simpatizonin përparimin e saj u ndoqën, u sollën para autoriteteve ushtarakë dhe u rrahën në një mënyrë shumë mizore për t’u rrëfyer.

Rrahja me thupra dhe kamzhik u zbatuan për shumicën e njerëzve të iluminuar në Elbasan. Financieri i shkollës normale u fshikullua përtej çdo imagjinate. Drejtori dhe shumë prej mësuesve u arratisën. Autoritetet ushtarakë kërkuan dhe rrahën personat përgjegjës për një telegram që ishte dërguar në drejtim të Kostandinopojës, ku kërkohej që mësimi në shkollat shqiptare duhej bërë në gjuhën shqipe dhe me gërma latine.

Më tej ushtarët marshuan për të bërë punë të tjera “pasi kishin mbyllur atë shkollë dhe u kishin dhënë shqiptarëve një mësim për t’u mbajtur mend”.

Kryengritjet e shqiptarëve

Me kalimin e 1910, telashet nisën të shtohen për turqit në kancelaritë e Europës, sidomos për skandalin e orgjive të ushtrisë në Shqipëri dhe mbylljen e shkollës normale, ashtu sikurse dhe për çarmatimin brutal të të krishterëve në Maqedoni. Në Europë ekzistojnë gjithmonë disa palë, interesat politikë të të cilave mund të çohen përpara duke përkrahur të shtypurit. Dhe ndonëse ishin motive hipokritë ata që vunë në lëvizje shumë burra shteti europianë që ndihmuan për shfaqjen hapur të këtyre ngjarjeve, e vërteta e bëmave të turqve të rinj në Shqipëri dhe Maqedoni gradualisht u bë e njohur për të gjithë.

Turku i ri ishte shfaqur tamam si biri i babait. Udhëheqësit panë që kishin bërë një gabim, por ata nuk do ta pranonin dhe ngjarjet e mëvonshme kanë treguar se nuk ndërruan mendje. Në prill 1911 ndodhi një kryengritje e malësorëve në provincën e Shkodrës, në veriperëndim të Shqipërisë përgjatë kufirit me Malin e Zi.

Revolta ishte një prej përpjekjeve të parakohshme dhe të pafata të një populli të dëshpëruar dhe trim, por të përçarë, për t’u hedhur kundër zgjedhës së patolerueshme. Në vend të shndërrohej në një revoltë të përgjithshme, kryengritja mbeti e kufizuar në skajin më verior të Shqipërisë.

Patriotët e vërtetë të të gjithë Shqipërisë i hedhin tutje dallimet fetare dhe fisnorë kur gjenden përballë fakteve të mëdhenj të një trashëgimie të përbashkët dhe kundër një zgjedhe të përbashkët. Ata, pjesëtarët e arsimuar të racës së tyre, po luftonin fort vitin që kaloi për një përpjekje të përbashkët në kërkim të drejtësisë për të gjithë Shqipërinë. Fatkeqësisht, këta udhëheqës ishin të keqorganizuar, pa financime dhe pa përvojë. Ata nuk morën mbështetje prej pjesës më të madhe të fiseve myslimanë, shumë prej të cilëve, megjithatë kishin qenë kaq të çarmatosur saqë nuk mund të mendonin të bashkoheshin në një rebelim.

Mirditorët katolikë, një fis i fortë në jug të Shkodrës kishin pak pushkë, të gjitha të vjetra dhe hezituan të vijnë në ndihmë të revoltës së malësorëve, deri kur ishte shumë vonë.

Mali i Zi ishte shtylla mbështetëse e kryengritjes, përmes mbështetjes që ai dhe qytetarët e tij i dhanë refugjatëve shqiptarë të cilët dimrin e mëparshëm kishin kaluar kufirin dhe që në pranverë u rikthyen në Shqipëri, gati për luftë. Në këtë mënyrë u “gropos” thika që për breza të tërë ishte hequr nga këllëfi mes sllavëve të Malit të Zi dhe shqiptarëve autoktonë.

Por, Mali i Zi u gjend rrezikshëm i përfshirë në çështjet shqiptare, në mospërputhje me diplomacinë europiane dhe sidomos mikun e vet, Rusinë. Kështu që, në fund Mali i Zi e la Shqipërinë në baltë. Pavarësisht këtij fakti, turqit u detyruan të bënin paqe me malësorët rebelë, duke u bërë atyre kaq shumë lëshime, saqë nisën të shfaqen ankesa nga popullsia myslimane e Shkodrës, që nuk ishte rebeluar.

“Cfarë! Ju i ofroni favore rebelëve”, thanë ata. “Po kush ju ka qëndruar besnikë, pavarësisht plagëve të vjetra”. Ishte njësoj si ankesa e djalit joplangprishës. Fatkeqësisht, turku nuk mundej të zbuste fëmijët e tij besnikë, ashtu siç bëri dikur babai çifut. Sa për marrëveshjen me malësorët, nuk dihej se sa do të zgjaste.

Shkollat vetëm do i lehtësojnë

E ardhmja e Shqipërisë varet jo vetëm nga vullneti i Austrisë, Italisë, Malit të Zi që mbështetet nga Rusia, i Greqisë dhe i vetë Turqisë, ku secili prej këtyre është i vendosur që të ketë pjesën e vet shqiptare të tortës. E ardhmja e Shqipërisë varet shumë nga sasia e arsimit që mund të vihet në zbatim përpara se të përcaktohet përfundimisht fati i 2 milionë banorëve.

Me përjashtim të Znj Edith Durham, gruaja angleze që i ka shkelur vetë zonat më të egra dhe të rrezikshme të Shqipërisë, askush nuk e njeh më mirë këtë vend se sa Z. James D. Bourchier, që për një brez të tërë ka qenë korrespondent special i “London Times” në Ballkan. Artikulli i tij i jashtëzakonshëm për Shqipërinë në edicionin e ri të Encyclopedia Britannica, pasi flet për betejat e grupeve të izoluar të shqiptarëve konkludon: “Rritja e një ndjenje më të fortë patriotike duhet të varet nga përhapja e arsimit në popull”.

Nëse arsimi përhapet pa pengesa në Shqipëri, edhe shqiptarët do të fillojnë të kujdesen për vetveten. Shumë prej shqiptarëve të krishterë në qytetin e Shkodër janë arsimuar dhe kanë siguruar begati, falë italianëve dhe austriakëve. Ata i druhen sidomos fanatizmit të vëllezërve të tyre myslimanë, ndonëse në malet disa kilometra larg, mes familjeve të malësorëve injorantë, si feja e krishterë ashtu edhe ajo myslimane mund të zënë vend nën të njëjtën cati, dhe ritet e krishterë e myslimanë mund të kryhen edhe në një ndërtesë të vetme.

Disa herë autori i këtij artikulli ka pyetur shqiptarë myslimanë të arsimuar, të interesuar për kauzën e racës së tyre, përse nuk u kanë predikuar myslimanëve të Shkodrës dhe gjetkë vëllazërinë mes të krishterëve dhe myslimanëve. Pa hezitim, por me turp dhe me buzët shtrënguar, përgjigja ka qenë çdo herë e njëjta: “Eshtë e pamundur. Myslimanët janë injorantë. Në fillim duhet të arsimohen, pastaj do të kuptojnë”.

Pak përpara shpërndarjes së parlamentit, në janar 1912, një deputet shqiptar, njëri prej kryezëdhënësve të racës së tij dhe për momentin lider i rebelëve, deklaroi: “Nëse turqit vazhdojnë të të përbuzin joturqit, ata do e rrënojnë vendin e tyre. E them këtë sepse i dua turqit, ekzistenca e të cilëve është e nevojshme për ne”. Deputeti shqiptar fliste për popullin e tij.

Shqiptari ka frikë nga e ardhmja

Shqiptari ka frikë se mos, në vend që të sigurojë lirinë për të cilën është lutur dhe ka luftuar, malet e tij të shtrenjtë dhe luginat pjellore do të ndahen mes shteteve ndërluftues, dhe se mos ai absorbohet nga një racë e huaj. Austria kërcënon të vijë nga veriu. Italia kanos nga përtej brigjeve të Adriatikut. Këta janë dy armiq që shqiptarët i urrejnë më keq se sa turqit, pavarësisht shkollave, spitaleve dhe kishave që përfaqësuesit e tyre kanë ndërtuar në veriperëndim të Shqipërisë.

Shqiptarët i tremben Austrisë dhe Italisë tamam si një polak profetik mund t’i jetë trembur tre grabitësve të tokës mëmë. Shqiptarët i druhen po kështu një konference europiane për këtë qëllim, se mos Mali i Zi dhe Greqia lejohen që të zgjerohen në kurriz të shqiptarëve. Alternativa ideale që ai do të dëshironte është një Turqi e mirëqeverisur, për të cilën ai do të jetë një prej “ledheve mbrojtes”.

Megjithatë, breza të tërë sundimi turk i kanë mësuar se nuk duhet të presë drejtësi nga turqit. Revolucioni i korrikut 1908 ofroi një rreze të përkohshme shprese, por errësira e dëshpërimit u rikthye menjëherë, më e zezë se më parë. Ndëshkimi me thupra, plumbi dhe qelia e burgut kanë qenë shpërblimi i vetëm pas kërkimit për “diçka më të mirë”. Eshtë e vërtetë që, shqiptarët që kishin qenë neglizhuar për shekuj të tërë nuk ishin të gatshëm që të pranonin me mirësi disa prej kushteve të “Konstitucionalizmit”.

Fshatari injorant, që nuk ka paguar asnjëherë taksa dhe nuk është rregjistruar asnjëherë për shërbimin ushtarak, nuk e vlerësonte “barazinë” e re, që iu manifestua atij përmes pagesës së taksave ashtu sikurse të gjithë banorët e tjerë të Turqisë, si dhe për kontributin e kuotave të tij për martirët në tokat e largëta të Jemenit.

Shqiptarët kanë shumë gjëra për të mësuar. Arsimi mund të kishte ardhur tashmë përmes udhëheqësve të tyre të iluminuar.

Por turku budalla bëri të vetmen gjë që dinte të bënte – ai marshoi me ushtri drejt Shqipërisë. Si pasojë, në vend që të shfrytëzonte shanset e një besnikërie entuziaste, ai rrënjosi edhe më tej ndjenjat e kahershme të mosbesimit dhe urrejtjes.

Spekulimet për të ardhmen e Shqipërisë të çojnë vetëm në labirinte të papenetrueshëm, pasi problemi i Shqipërisë është i lidhur ngushtë me Cështjen e Lindjes, ajo që ka munduar Europën për breza të tërë. Lufta e Krimesë u luftua për ta zgjidhur atë, por në një formë më të komplikuar ajo u rikthye në luftën ruso-turke 1877-1878. Të dërguarit e Europës në Berlin në vitin 1878 djallosën Traktatin e Berlinit.

A mos është shumë të shpresojmë që ka ardhur koha për daljen e një brezi më dashamirës diplomatësh? Megjithatë, Lindja e Afërt shpreson gjithmonë për një zgjidhje dhe për t’u dhënë fund kushteve që, me turqit e vjetër dhe tanime të rinjtë, po e bëjnë Perandorinë Otomane thjeshtë një legjendë.

Sot shqiptarët, arabët, armenët, bullgarët, grekët, serbët dhe vetë turqit po vuajnë, siç ka ndodhur prej dekadash, nga plaga e sundimit turk. Nga këta popuj të pafat, shqiptarët janë të parët që duhet të tërheqin vëmendjen e një bote joegoiste.

Marrë nga arkivat e “National Geographic” nëntor 1912 / Botuar në suplementin memo-enciklopedik në DITA

*    *    *

Ja si duken yjet e famshëm botëror pasi kanë rregulluar dhëmbët

Buzëqeshja është një armë e fuqishme, aq më tepër për këta personazhe që njihen në mbarë botën. Dhëmbët e tyre shkëlqejnë dhe janë perfekt, e shpesh kemi pyetur veten si është e mundur që kanë dhëmbë kaq të bukur?

Disa prej tyre janë me fat, pasi i kanë që prej lindjes, po shumë të tjerë i kanë rregulluar pasi janë bërë të famshëm.

Më sipër, mund të shihni disa foto të yjeve të famshëm botëror paara dhe pasi kanë rregulluar dhëmbët.

*    *    *

El Chapo dhe Sean Pean, intervista e plotë

Faqja online e revistës Rolling Stone publikoi sot intervistën e plotë që aktori Sean Pen bëri me Joaquin El Chapo Guzman gjatë kohës që ai ishte në arrati. Në video-intervistë, shfaqet një tjetër Guzman Loera, më i përulur. Ai tregon se ka filluar të punojë që gjashtë vjeç duke shitur portokalle, ëmbëlsira dhe pije në vendlindjen e tij, Badiraguato, në Sierra Madre, dhe që për të mbijetuar, në moshën 15 vjeçare vendosi që të mbjellë dhe shesë marijuanë dhe opium. Në këtë pikë pranon se, pa u bërë i varur, ka konsumuar drogë, por që prej dy dekadash nuk e ka përdorur më.

El Chapo: Dua të bëj të qartë se përmbajtja e kësaj interviste është ekskluzivisht për zonjushën Kate del Castillo dhe z. Sean Penn

Si ka qenë fëmijëria juaj?

Më kujtohet se që kur kam qenë 6 vjeç, prindërit e mi, një familje e përulur, shumë e varfër. Më kujtohet se si nëna ime bënte bukën për të mbajtur familjen. Më pëlqente ta shisja. Kam shitur portokalle, pije freskuese dhe ëmbëlsira. Nëna ime ishte një grua shumë punëtore, punonte shumë, rrisnim misër, fasule. Unë kujdesesha për bagëtitë e gjyshes sime dhe prisja dru.

Si ndodhi që u përfshitë në biznesin e drogave?

Epo, prej moshës 15 vjeçare, nga vendi ku jam unë që është bashkia e Badiraguato, jam rritur në fermën la Tuna. Në atë zonë deri tani nuk ka vende pune. Mënyra e vetme për të blerë ushqime, për të mbijetuar është që shesësh lulëkuqe dhe marijuanë dhe moshën 15 vjeçare fillova ta kultivoja, ta korrja dhe ta shisja. Kjo është ajo që mund të them.

Si u zgjerua biznesi?

Nga aty, nga ferma u largova në moshën 18 vjeçare në Culiacan dhe më pas në Guadalhara. Por fermën time e vizitoja gjithmonë, edhe sot sepse nëna ime falë Zotit jeton ende në fermën tonë që është la Tuna.

Si ka ndryshuar jeta e familjes tënde nga atëherë deri tani?

Shumë mirë fëmijët e mi, vëllezërit e mi, nipërit e mi, të gjithë shkojmë mirë shumë normalisht, shumë mirë.

Tani që jeni i lirë… si ka ndikuar liria te ju? 

Epo liria është e bukur dhe presioni për mua është normal sepse më është dashur të jem i kudjesshëm për shumë kohë në disa qytete. Unë nuk ndjej asgjë që lëndon shëndetin dhe mendjen. Ndjehem mirë

Është e vërtetë ajo që thonë se drogat shkatërrojnë njerëzimin?

Po, është realitet që drogat shkatërrojnë. Fatkeqësisht siç e thashë ku jam rritur unë nuk ka pasur mënyrë tjetër dhe ende nuk ka për të mbijetuar. Në ekonominë tonë nuk ka punë për të fituar bukën e gojës.

Mendoni se jeni përgjegjës për nivelin e lartë të të varurve nga droga në botë?

Jo kjo nuk është e vërtetë sepse ditën që unë nuk do të ekzistoj, drogat nuk do të pakësohen, absolutisht. Trafiku i drogës? kjo është e gabuar.

E keni rritur biznesin e drogave gjatë kohës që ishin në burg? Biznesi juaj shkoi më mirë apo më keq?

Ajo që shoh dhe di, është gjithçka njësoj. As nuk është rritur e as zvogëluar.

Çfarë mund të thoni për dhunën e lidhur me këto lloj aktiviteti?

Pjesërisht është sepse njerëzit rriten me probleme dhe ka shumë zili,  apo ndonjë informacion kundër një personi. Kjo e krijon dhunën.

Ju e konsideroni veten të dhunshëm?

Jo, zotëri.

Jeni i dhunshëm, përpiqen të shmangni, apo e përdorni vetëm si mundësinë e fundit?

Epo unë thjesht mbroj veten, unë nuk kërkoj probleme asnjëherë.

çfarë mendoni për situatën në Meksikë, Cila është panorama për Meksikën?

Epo, trafikimi i drogës është pjesë e kulturës që vjen nga paraardhësit dhe jo vetëm në Meksikë por në të gjithë botën.

E konsideroni aktivitetin tuaj, organizatën tuaj, një kartel?

Jo zotëri aspak sepse njerëzit që i dedikojnë jetët e tyre këtij aktiviteti nuk varen nga unë.

Si ka evoluar ky biznes nga koha që ju keni filluar deri më sot?

Ka shumë diferencë, sepse sot ka shumë lloje drogash më parë njihej vetëm marijuana dhe lulëkuqja (opiumi).

Dhe njerëzit ndryshojnë gjithashtu. Cili është ndryshimi mes njerëzve të tanishëm dhe atyre atëherë?

Janë shumë ndryshe sepse tani ditë pas dite, popullsia rritet dhe ka më shumë njerëz si puna ime dhe mënyra të ndryshme të menduari.

Si e shihni këtë biznes, do të zhduket apo do të rritet?

Jo nuk do të zhduket, sepse me kalimin e kohës ne jemi më shumë dhe kjo nuk do të përfundojë kurrë.

Mendoni se aktivitetet terroriste në Lindjen e Mesme në një farë mënyrë do të ndikojnë në të ardhmen e trafikimit të drogave?

Jo zotëri, Nuk ndikon aspak.

Ju patë se si ishin ditët e fundit të Escobarit. Si i shihni ditët tuaja të fundit?

Shpresoj që… e di që një ditë do të vdes por shpresoj të jetë një vdekje natyrale.

Qeveria amerikane mendon se qeveria meksikane nuk dëshiron t’ju arrestojë, por t’ju vrasë, ju çfarë mendoni?

Jo besoj se nëse më gjejnë do më arrestojnë patjetër.

Në lidhje me aktivitetin tuaj, cili mendon se është impakti në Meksikë, mendon se ka një impakt të fortë? 

Jo aspak, aspak.

Pse?

Sepse trafiku i drogave nuk varet vetëm nga një person, por nga shumë.

Po kush e ka fajin, ata që shesin drogë apo njerëzit që përdorin drogë dhe krijojnë kërkesën? Cila është marrëdhënia mes prodhimit, shitjes dhe konsumit?

Nëse nuk do të kishte konsum, nuk do të kishte shitje. Është e vërtetë që konsumi ditë pas dite bëhet më i madh.

Dëgjojmë që avogado është i mirë, lime është i mirë, Guanabana është e mirë, për s’kemi dëgjuar asnjë që t’i bëjë publicitet drogave. Keni bërë diçka për ta nxitur publikun të konsumojë më shumë drogë?

Jo aspak. Ajo tërheq vëmendjen dhe njerëzit në një farë mënyrë duan të dinë se si ndjehesh kur e pi, çfarë shije ka dhe kështu varësia bëhet më e madhe.

Keni ndonjë ëndërr? Ëndërroni?

Normalisht, por të ëndërroj cdo ditë, jo.

Por duhet të keni ndonjë ëndërr ndonjë shpresë për jetën?

Dua të jetoj me familjen time ditët që Zoti do të më japë.

Nëse do të mundnit të ndryshoni botën, do ta bënit?

Për mua, mënyra se si janë gjërat…. jam i lumtur.

Cila është marrëdhënia me nënën tuaj?

Marrëdhënia ime?  Perfekte, shumë e mirë.

Ka respekt?

Po zotëri shumë respekt, afeksion dhe dashuri.

Si e shihni të ardhmen për fëmijët tuaj?

Shumë mirë, ata shkojnë mirë me njeri –tjetrin, janë të lidhur.

Si ka ndryshuar jeta juaj, si keni jetuar që kur u arratisët?

Jam shumë i lumtur për shkak të lirisë.

Keni përdorur ndonjë drogë? 

Jo zotëri, shumë kohë më parë po i kam provuar. Por nuk kam qenë i varur, jo.

Sa kohë më parë?

U bënë më shumë se 20 vjet që nuk konsumoj asnjë drogë.

Nuk shqetësoheni se mund të keni vënë në rrezik familjen tuaj me arratisjen?

Po.

Në arratisjen tuaj të fundit, keni dashur lirinë me çdo kusht, në kurriz të ndonjërit?

Nuk kam menduar të lëndoj asnjë. E gjithë ajo që bëra ishte t’i lutesha Zotit dhe doli gjithçka perfekt. Jam këtu, falë Zotit.

Në të dyja arratisjet duhet përmendur se nuk ka pasur dhunë, nuk keni përdorur armë…

Nuk shkoj deri aty. në situata të tjera, nga ato që janë parë, gjërat ndodhin ndryshe, por këtu nuk përdorim dhunë.

Duke pasur parasysh atë që është shkruar për ju, nga ajo që shihet në tv, thuhen gjëra për ju në Meksikë, disa mendojnë mirë dhe të tjerë ju urojnë të keqen. çfarë mesazhi do t’ju jepni njerëzve në Meksikë?

Është normale që njerëzit të kenë mendime ndryshe, sepse disa më njohin disa jo. Mendoj se është normale, sepse ata që nuk më njohin do të kenë dyshimet e tyre.

Nëse ju kërkoj të përkufizoni veten, të pretendoni se nuk jeni Joaquin, por sikur jeni personi që e njihni atë më mirë se kushdo tjetër në këtë botë, si do ta përkufizonit veten? 

Nëse do ta njihja me respekt dhe do të thosha se është një person që nuk kërkon probleme në asnjë mënyrë.

*    *    *

“Nasir”, fëmija që u arratis nga ISIS: Na thanë se fillimisht duhet t’i vrisnim prindërit tanë

“Nasir” është me fat. Ai ka arritur të shpëtojë nga duart e ISIS’it, ku ai po trajtohej për t’u bërë një sulmues vetvrasës. Ai është 12 vjeçar.

CNN e ka intervistuar atë duke mos treguar fytyrën dhe emrin e tij. “Nasir” ka arritur të bashkohet me të ëmën në kampin e refugjatëve në Eysan të Kurdistanit, ku të paktën janë të vendosur 15 mijë njerëz të komunitetit Jazidi të cilët kanë arritur të shpëtojnë nga ISIS’i.

“Kishte 60 fëmijë aty ku trajnohesha unë”, thotë Nasir. “Pjesë më e frikshme për ne ishte kur ndodhnin sulmet ajrore. Ata na detyronin të fshihemi nëpër tunele. Ata na thonin se amerikanët, pa besimtarët, po mundohen të na vrasin por ata (ISIS’i) na donte neve. Ata tregoheshin shumë të mirë me ne. Kur na trajonin na thonin se prindërit tanë janë pa besimtarë dhe puna e parë që duhej ta bënim ishte t’i vrisnim prindërit tanë”.

Propaganda e ISIS’it me fëmijë është dokumentuar mjaft deri tani. Javën e kaluar, një video e publikuar tregonte një fëmijë që fliste në gjuhën angleze e ku paraqitej në një video ekzekutimi. Ndërkohë, realiteti prapa kamerave është edhe me i tmerrshëm.

*    *    *

Rrëfehet Gianni De Biazi: Ja lojtarët që do marr në Francë

Nga Olsi Tujani

Është për një vizitë në Shqipëri dhe, në momentin që lë një takim me të, kërkon me përpikëri zbatimin e orarit.

Gjatë bisedës është sa në humor, aq edhe i matur me frazat që përdorë ndaj të gjitha çështjeve delikate. Xhani De Biazi, në një rrëfim ekskluziv për “Panorama Sport” zbardh ofertat e shumta që ka marrë në drejtim të tij për të lënë përgjysmë rrugëtimin e artë me kuqezinjtë.

Gjithashtu bën me dije kërkesat e tij në lidhje me vazhdimësinë e kontratës dhe planet pas Europianit. “Nuk kam ardhur në Shqipëri për t’u bërë i pasur, apo se unë dhe stafi im s’kishim se me çfarë të merreshim.

Për mua ka qenë një eksperiencë shumë e madhe, emocionuese dhe stimuluese që më ka bërë të kuptoj se sa e rëndësishme është që të punosh në një ambient ku trajneri ka një rëndësi maksimale. Sapo kam refuzuar pesë milionë euro për Shqipërinë”, bën me dije trajneri i kuqezinjve, i cili në fund flet edhe shqip kur uron shqiptarët për festat.

Çfarë note i vendosni këtij edicioni që përfundoi?

Mendoj se edicioni mund të konsiderohet shumë pozitiv dhe për këtë, si votë mund të them nëntë, pasi dhjetë është maksimumi. Nëntë, sepse skuadra ka pasur një rezultat që, sipas meje, ka qenë i rëndësishëm. E them këtë duke iu referuar arritjes së kualifikimit për në Europian. Pastaj edhe sepse ekipi ka pasur një rritje konstante dhe është relativisht i ri që mendoj se do të jetë një avantazh për të ardhmen.

Një notë për veten?

Për mua ka qenë një eksperiencë shumë e madhe, emocionuese dhe stimuluese që më ka bërë të kuptoj se sa e rëndësishme është që të punosh në një ambient ku trajneri ka një rëndësi maksimale.

Pas kaq shumë kohësh në Shqipëri, kush është shqiptari me të cilin jeni afeksionuar më tepër?

Le të themi që kam një raport të mirë me të gjithë. Normalisht me njerëzit që i takoj në rrugë kam krijuar një raport gjithmonë korrekt. Nuk bëj personazhin apo arrogantin. Përkundrazi, kur më kërkojnë një autograf apo një fotografi, kam qenë gjithmonë i gatshëm. Në vendin ku unë qëndroj, sa herë që vij në Shqipëri, kam një raport mjaft të mirë me pronarin, Adin.

Cili ka qenë momenti më i vështirë?

Pas humbjes në shtëpi kundër Serbisë. Ka qenë një plagosje e rëndë për ne. Kërkuam që të fitonim ndeshjen dhe t’i jepnim mundësinë vetes që të luanim për një barazim në Armeni. Për fat të keq, u mundëm në minutat e fundit, pasi mbizotëroi e paarsyeshmja mbi të arsyeshmen. Në fund u mundëm, edhe pse donim shumë që ta fitonim atë takim.

Jeni nominuar në shumë anketa të ndryshme. Çfarë domethënieje kanë për ju?

Jam i lumtur për këtë. Mendoj se ajo që kemi arritur me Shqipërinë ka qenë një rezultat për të cilin të gjitha mediat, jo vetëm ato italiane, por edhe europiane, kanë folur shumë. Kjo, sipas meje, është diçka e bukur, sepse është përralla e bërë realitet. Kjo është një mundësi edhe për të rinjtë që të mësojnë se sa herë kanë një ëndërr apo dëshirë, ekziston gjithmonë mundësia që ta arrijnë nëse bëjnë gjënë e duhur.

Është diskutuar shumë rreth të ardhmes suaj. Sa mundësi ka që të qëndroni edhe pas Europianit?

Unë kam kontratë edhe për dy vite të tjera, që përfshijnë edhe kualifikueset për në Botëror, pra deri në 2017-n. Federata, në mënyrë të veçantë zoti Duka, e di që kërkon të më kënaqë edhe më shumë. Unë nuk kam kërkuar asgjë. Gjithsesi, më vjen mirë për ato që do të më japë.

Çfarë do të kishit bërë më mirë gjatë kësaj kohe që keni qëndruar në Shqipëri?

Nuk kam ardhur me stafin tim në Shqipëri për t’u bërë të pasur apo se nuk kishim se me çfarë të merreshim. Kemi ardhur këtu për ta vënë në zbatim dhe për të realizuar një objektiv. Në gjithçka kemi bërë, kemi pasur vetëm pasionin për të përmirësuar futbollin në Shqipëri. Kemi punuar me bazën e Kombëtareve të moshave dhe kërkojmë që puna të bëhet më në thellësi për të kuruar taktikën e të gjithë këtyre ekipeve.

Shqiptarët ju konsiderojnë si babagjyshin që u dha kualifikimin. Ju vetë, çfarë kërkese do të kishit për të?

Babagjyshit do t’i kërkoja që të kem në dispozicion për Europianin të gjithë lojtarët që kanë kontribuuar për të shkuar në Francë. Të jenë të angazhuar gjatë kësaj kohe me ekipet e tyre dhe që në Europian të kenë ende energji për një kompeticion kaq të rëndësishëm sa ai në Francë.

Sa oferta keni pasur gjatë kësaj kohe nga ekipe apo Kombëtare?

Shumë! E fundit ka qenë rreth disa orë më parë (dje në mesditë). Megjithatë kam marrë një impenjim, të cilit dua që t’i shkoj deri në fund. Mbi të gjitha, të shkojmë në Francë dhe të shohim se çfarë mund të bëjmë. Pas saj është radha që të përqendrohemi te kualifikueset në Botëror dhe më pas të shohim. Megjithatë, bota e futbollit është magjepsëse.

Më lejoni të insistoj në lidhje me ofertën që përmendët?

Kam refuzuar një shumë të konsiderueshme parash. Ishte e jashtëzakonshme, nga një ekip kinez. Bëhej fjalë për një ofertë prej pesë milionë eurosh në dy vite. E refuzova menjëherë, edhe pse, në kushte të tjera, do ta kisha pranuar.

Çfarë rëndësie pati për ju që të merrnit titullin “Honoris Causa” në Shqipëri?

Jam krenar, siç e thashë edhe në fjalimin tim. E dëshiroja shumë, sepse, le të themi, që për faj të futbollit nuk kam studiuar aq shumë sa do të doja për t’u bërë avokat. Pastaj i kam ndërprerë. Jam shumë i kënaqur dhe e falënderoj universitetin që ma dha këtë mundësi edhe për motivin sepse ishte shumë i bukur. Arrita të bëja krenar edhe popullin shqiptar.

Çfarë raportesh keni me Kaçen?

Krejt normale si me të gjithë lojtarët e tjerë të Kombëtares. Nuk krijoj marrëdhënie të ndryshme me dikë që të mund ta privilegjoj ndryshe nga të tjerët. Megjithatë, është mirë që kur dikush flet, të jetë përballë një që kupton menjëherë atë që po thua. Ai ka probleme me komunikimin, por ka cilësi shumë të mëdha dhe është një djalë i mirë.

Mendoni se është gati për Serinë A?

Shpresojmë që po! Uroj që të arrijë të transferohet në Serinë A. Kam parë në media të ndryshme që është përfolur emri i Lacios. S’e di nëse është e vërtetë apo thjesht një sajesë e mediave. Megjithatë, nëse do të bëhej pjesë e Serisë A, do të isha i lumtur. Së pari, sepse do ta kisha më shumë nën kontroll. Së dyti, edhe sepse Seria A mendoj se ka diçka më shumë sesa kampionati grek.

Jeni shprehur që Gashi po kalon një situatë të çmendur?

Gashi është duke kaluar një moment mjaft të trishtueshëm, duke qenë se është një futbollist i shpallur për dy sezone radhazi si golashënuesi i kampionatit zviceran dhe nuk po luan. Shpresoj që të sistemohet sa më shpejt. Më kanë pyetur edhe në Itali për të dhe shpresoj që të mund të bëjë edhe ai një kalim të tillë. Mos më pyesni për emra ekipesh, sepse nuk tregoj asnjë…

Ju tremb diçka përpara Europianit?

Ne jemi në një grup të vështirë. Kemi përballë një ekip si Franca që, mbi të gjitha, do të luajë në shtëpi. Luajmë me Zvicrën, e cila ka shumë lojtarë cilësorë. Gjithashtu Rumaninë, që ka bërë një ngjitje të konsiderueshme në renditjen e FIFA-s në vitet e fundit.

Ndaj them që janë të tria skuadra të rrezikshme. Por, nuk duhet të harrojmë që në Europian nisemi të gjithë nga e njëjta bazë. Gjithashtu që ne jemi ekip që vinim nga vazoja e katërt. Megjithatë, e kemi treguar shumë herë që përballë kundërshtarëve shumë të vështirë edhe ne bëhemi më të fortë.

Sa lojtarë të rinj mund të vijnë në Kombëtare për Europianin?

Shumë pak, për të mos thënë asnjë.

Asnjë?

Them që asnjë. OK, vetëm nëse do të kemi situata emergjente. Nuk mund të anashkaloj ata lojtarë që na kanë çuar deri në Francë. Kjo, për arsyen e thjeshtë, se janë më të besueshëm dhe një grup unik, një skuadër. Mbi të gjitha, ata e dinë që ekipi është përpara të gjithave dhe mbi të gjithë.

As Manaj apo Rashica, si dhe Salihi që mungoi në grumbullimin e fundit?

Salihi ka bërë disa paraqitje me ne gjatë këtij edicioni. Të gjithë do të jenë nën vëzhgim deri në momentin që do të vendosim. Një muaj përpara se të nisemi atje, do të bëjmë llogaritë se kush do të vijë dhe do të shohim gjithashtu kush është në formën më të mirë, ka luajtur më shumë e kështu me radhë.

Arlind Ajeti është transferuar në Itali, por ende asnjë minutë për të…

Ishte e pritshme. Madje, unë e dija dhe ja kisha bërë me dije edhe trajnerit të tij që nuk është në gjendje për të luajtur menjëherë. Në momentin kur nuk stërvitesh, kur nuk aktivizohesh, s’mund të kesh një kondicion fizik të përsosur dhe që të të mundësojë të jesh në fushë. Ai tashmë po punon që të mund të rikuperojë edhe kondicionin fizik optimal që të mund të jetë një prej zgjedhjeve të trajnerit. Shpresoj që, pas pushimeve të vitit të ri, të mund të jetë pjesë aktive e skuadrës.

A keni një tjetër mesazh për Xhemailin, meqenëse ka qenë ndër të parët që ju ka uruar për kualifikimin?

Xhemaili ka qenë lojtari im te Torino, shumë i dashur për mua, por që për fat të keq do ta kemi kundërshtar në Europian. Uroj që të dy të mund të kalojmë fazën e grupeve. Është shumë i fortë dhe e di gjithashtu që bën tifo edhe për ne.

Duka ka shprehur dëshirën e tij që ju të qëndroni sa më gjatë me Kombëtaren, por ka shtuar se “nuk do të shesë shtëpinë për t’ju paguar juve”. Kaq shumë kërkon De Biazi?

Absolutisht jo! Mendoj se jam paguar për aq sa Federata Shqiptare e Futbollit mund të përballojë. Unë nuk kam ardhur në Shqipëri për t’u bërë i pasur dhe kjo është e sigurt. Mbase, jam pasuruar nga kënaqësia e madhe dhe nga mirënjohja pa kufi që më kanë dhënë njerëzit dhe kjo, për mua, është shumë e rëndësishme. Mendoj se i kam dhënë një kontribut të mirë federatës që të rrisë bilancet sepse tashmë i vijnë para edhe për faktin që do të jetë në Francë. Jam i bindur se të dy, si Duka edhe unë e kemi shijuar këtë eksperiencë.

Kush jua shkroi fjalimin shqip që mbajtët në mbrëmjen gala të organizuar nga FSHF-ja?

E kam shkruar vetë, por për ta përkthyer më ndihmoi një mik. Në fakt, ishte një e lexuar keq (qesh), por sigurisht që e kam shkruar vetë. Ishin mendimet e mia sepse unë gjithmonë jam i idesë që duhet të jemi të bashkuar. Nëse mendojmë se njëri është më i mirë se tjetri, atëherë jemi të marrë fund. Shembulli që ka bërë Skënderbeu me shkopinjtë është diçka që mbahet mend përjetësisht.

Cilat do të jenë miqësoret që do të zhvillojë Shqipëria përpara Europianit?

Nuk janë përcaktuar ende. Madje as vendi se ku do të qëndrojmë në Francë. Kemi parë shumë vende, por ende nuk kam caktuar se ku do të jemi. Kemi diskutuar me Turqinë dhe Poloninë, por akoma nuk është përcaktuar asgjë.

Çfarë i thatë Tramexanit në Armeni kur e përqafuat pasi mbaroi ndeshja?

(Qesh…) Sinqerisht që as që e kujtoj fjalë për fjalë se çfarë i kam thënë. Por ishte diçka në një moment entuziazmi. Ai ka qenë një njeri që më ka qëndruar shumë pranë gjatë gjithë kohës, më ka ndihmuar dhe mbështetur maksimalisht shumë. Kemi arritur së bashku që të zgjidhim edhe situata që të tjerë nuk i besonin. Kemi pasur gjatë gjithë kohës edhe diskutime për zgjedhje të caktuara, por që në fund unë vendosja gjithmonë (qesh…). OK, i kam dhënë të drejtë edhe atij ndonjëherë. Por, ai është më i ri dhe disi entuziast. Tamam si shqiptarët (qesh…) dhe më duhet gjithmonë që t’i them: Kujdes, ulu me këmbë në tokë se po fluturon!

Urimi për shqiptarët?

Të jetë një vit njësoj si 2015-ta, pasi në aspektin sportiv mendoj se ka qenë i shkëlqyer. Madje, edhe 2014-ta ka qenë mjaft i mirë duke kujtuar fitoren në Portugali. Shpresojmë që të jetë i mirë nga ana sportive. Nga ana tjetër, ju uroj (flet shqip: 

Gezuar Vitin e Ri per te gjith!”).

*     *     *

5 Pritjet më të Bukura të 2015

5 Pritjet më të Bukura të 2015

TOP 5 - Saves of the Year 2015

Watch the Video

*    *    *